मध्यपूर्वेत महायुद्धाची चाहूल? इराण-इजराइल संघर्षात अमेरिकेची उघडी एंट्री; जागतिक समीकरणे बदलण्याची चिन्हे

मध्यपूर्वेतील तणाव आता केवळ सीमित लष्करी चकमकींपलीकडे गेला असून Iran, Israel आणि United States यांच्यातील संघर्षाने प्रत्यक्ष युद्धाचे स्वरूप धारण केल्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. सलग हवाई हल्ले, क्षेपणास्त्र मारा, धोरणात्मक ठिकाणांचे लक्ष्यीकरण आणि जागतिक शक्तींची वाढती हालचाल यामुळे परिस्थिती अत्यंत धोकादायक टप्प्यावर पोहोचली आहे.

मोठ्या शहरांवर अचूक लष्करी कारवाया

इराणची राजधानी Tehran आणि इतर महत्त्वाच्या औद्योगिक-लष्करी केंद्रांवर करण्यात आलेल्या हल्ल्यांत संरक्षण व्यवस्था, संशोधन केंद्रे आणि कमांड नेटवर्क लक्ष्य करण्यात आल्याची माहिती समोर येत आहे.
याला प्रत्युत्तर म्हणून इजराइलमधील Tel Aviv आणि आसपासच्या भागात हवाई इशारे, संरक्षण प्रणाली सक्रियता आणि प्रतिहल्ल्यांची मालिका सुरू झाली.

लष्करी विश्लेषकांच्या मते, हे हल्ले “प्रतिकार” नसून एकमेकांची युद्धक्षमता खिळखिळी करण्याचा नियोजित प्रयत्न आहेत.

अमेरिकेचा सहभाग — संघर्षाचा टर्निंग पॉईंट

अमेरिकेच्या संरक्षण यंत्रणेचे मुख्यालय Pentagon यांनी मध्यपूर्वेत अतिरिक्त लष्करी तैनाती वाढवल्यानंतर या संघर्षाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले.
अमेरिकेचा सहभाग म्हणजे हा संघर्ष आता द्विपक्षीय राहिलेला नाही; तो पश्चिमी आघाडी विरुद्ध इराणी प्रभावक्षेत्र असा व्यापक भू-राजकीय संघर्ष बनत आहे.

तेलमार्ग धोक्यात; जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणामाची भीती

जगातील सर्वात संवेदनशील ऊर्जा मार्गांपैकी एक असलेल्या Strait of Hormuz परिसरात तणाव वाढल्याने जागतिक बाजार अस्थिर झाले आहेत.
या मार्गातून मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल वाहतूक होते. येथे अडथळा निर्माण झाला तर पेट्रोल-डिझेल दरवाढ, महागाई आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

युद्ध केवळ बॉम्बचे नाही, तर वर्चस्वाचे

या संघर्षामागे केवळ सुरक्षा कारणे नसून —

मध्यपूर्वेतील नेतृत्व कोणाचे?
अणुशक्ती संतुलन कोणाच्या बाजूने?
अमेरिकन प्रभावाला आव्हान देणाऱ्या शक्तींना किती रोखता येईल?

या मूलभूत प्रश्नांवर हा संघर्ष उभा असल्याचे आंतरराष्ट्रीय संबंध तज्ज्ञांचे मत आहे.

संयुक्त राष्ट्रांची चिंता, पण युद्धविराम दूर

जागतिक पातळीवर शांततेचे आवाहन करत United Nations यांनी संयमाची भूमिका मांडली असली तरी प्रत्यक्ष रणांगणावर दोन्ही बाजूंनी माघार घेण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत.
राजनैतिक चर्चा सुरू असल्या तरी जमिनीवरील लष्करी कारवाया थांबलेल्या नाहीत.